Καρκίνος θυρεοειδούς: διάγνωση και χειρουργική αντιμετώπιση

Θεόδωρος Μηλιωρίδης · Γενικός Χειρουργός

Τι είναι ο καρκίνος θυρεοειδούς;

Ο καρκίνος θυρεοειδούς είναι ένας κακοήθης όγκος που αναπτύσσεται στον θυρεοειδή αδένα. Συχνά εντοπίζεται κατά τη διερεύνηση ενός όζου, χωρίς να έχουν προηγηθεί ιδιαίτερα συμπτώματα. Η συμπεριφορά του διαφέρει ανάλογα με τον ιστολογικό τύπο, το μέγεθος και την έκταση της νόσου.

Οι συχνότερες μορφές, ο θηλώδης και ο θυλακιώδης καρκίνος, έχουν συνήθως καλή πρόγνωση όταν διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται κατάλληλα. Η θεραπεία, όμως, δεν είναι ίδια για όλους τους ασθενείς.

Ποια είναι τα βασικά ιστολογικά είδη;

Υπάρχουν και σπανιότερες μορφές, όπως τα πτωχά διαφοροποιημένα καρκινώματα. Η τελική ιστολογική διάγνωση καθοδηγεί το θεραπευτικό σχέδιο.

Συμπτώματα και παράγοντες κινδύνου

Ένας όζος ή μια διόγκωση στον λαιμό μπορεί να είναι το μόνο εύρημα. Άλλα σημεία είναι η επίμονη βραχνάδα, η δυσκολία στην κατάποση και οι διογκωμένοι λεμφαδένες. Αυτά τα συμπτώματα έχουν και άλλες αιτίες, αλλά χρειάζονται διερεύνηση, ιδίως όταν επιμένουν ή εξελίσσονται.

Η προηγούμενη έκθεση του τραχήλου σε σημαντική ακτινοβολία, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, και ορισμένα οικογενειακά σύνδρομα αυξάνουν τον κίνδυνο. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν αναγνωρίζεται μία συγκεκριμένη αιτία.

Διάγνωση: υπέρηχος, FNA και ιστολογική εξέταση

Ο υπέρηχος εξετάζει τον θυρεοειδή και τους λεμφαδένες του τραχήλου. Τα χαρακτηριστικά και το μέγεθος του όζου, μαζί με το ιστορικό, καθορίζουν αν χρειάζεται παρακέντηση με λεπτή βελόνα, FNA. Η εξέταση γίνεται συνήθως με υπερηχογραφική καθοδήγηση.

Η κυτταρολογία μπορεί να είναι καλοήθης, μη διαγνωστική, αδιευκρίνιστη, ύποπτη ή κακοήθης. Ένα αδιευκρίνιστο αποτέλεσμα δεν ισοδυναμεί με καρκίνο. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειαστεί νέα παρακέντηση, πρόσθετος έλεγχος ή διαγνωστική λοβεκτομή.

Στα θυλακιώδη νεοπλάσματα η FNA δεν αρκεί πάντα για να διακρίνει το αδένωμα από το καρκίνωμα. Η διάκριση βασίζεται στην ιστολογική εξέταση της κάψας και των αγγείων του όγκου. Ύποπτοι λεμφαδένες μπορεί επίσης να χρειάζονται παρακέντηση.

Η TSH ελέγχει τη λειτουργία του θυρεοειδούς και δεν αποτελεί εξέταση αποκλεισμού καρκίνου. Σε υποψία μυελοειδούς καρκίνου προστίθεται ειδικός εργαστηριακός και γενετικός έλεγχος.

Ποια επέμβαση χρειάζεται;

Η χειρουργική αντιμετώπιση σχεδιάζεται μετά την εκτίμηση του όγκου και των λεμφαδένων. Στόχος είναι η επαρκής αφαίρεση της νόσου με τη μικρότερη αναγκαία έκταση επέμβασης.

• Λοβεκτομή: αφαίρεση του λοβού που περιέχει τον όγκο. Μπορεί να αρκεί σε επιλεγμένους διαφοροποιημένους καρκίνους χαμηλού κινδύνου που περιορίζονται στη μία πλευρά.
• Ολική θυρεοειδεκτομή: επιλέγεται όταν η έκταση, η παρουσία νόσου και στους δύο λοβούς ή άλλα χαρακτηριστικά το απαιτούν.
• Λεμφαδενικός καθαρισμός: γίνεται όταν υπάρχει ένδειξη προσβολής συγκεκριμένων λεμφαδενικών ομάδων. Δεν χρειάζεται ο ίδιος καθαρισμός σε κάθε περίπτωση.

Οι παραπάνω επιλογές εξατομικεύονται κυρίως στους διαφοροποιημένους καρκίνους. Στον μυελοειδή συνήθως απαιτείται ολική θυρεοειδεκτομή με κατάλληλη αξιολόγηση των λεμφαδένων. Στον αναπλαστικό η δυνατότητα χειρουργείου κρίνεται από την έκταση της νόσου και την εξειδικευμένη ομάδα.

Σε πολύ μικρούς θηλώδεις καρκίνους με κατάλληλα χαρακτηριστικά μπορεί να συζητηθεί ενεργός παρακολούθηση από εξειδικευμένη ομάδα. Προϋποθέτει συγκεκριμένα κριτήρια και συστηματικούς επανελέγχους. Τα τελικά ιστολογικά ευρήματα μπορεί να αλλάξουν το αρχικό σχέδιο ή να οδηγήσουν σε συμπληρωματική επέμβαση.

Μετά την επέμβαση και παρακολούθηση

Μετά την ολική θυρεοειδεκτομή χρειάζεται καθημερινή θυροξίνη. Η δόση και ο στόχος της TSH εξατομικεύονται. Μετά από λοβεκτομή η ανάγκη αγωγής εξαρτάται από τη λειτουργία του υπολοίπου αδένα.

Το ραδιενεργό ιώδιο χρησιμοποιείται μόνο σε επιλεγμένους διαφοροποιημένους καρκίνους, ανάλογα με τον κίνδυνο και τα μετεγχειρητικά ευρήματα. Δεν αποτελεί θεραπεία του μυελοειδούς ή του αναπλαστικού καρκίνου. Άλλες ογκολογικές θεραπείες αφορούν κυρίως προχωρημένη νόσο και αποφασίζονται από την αρμόδια ομάδα.

Η παρακολούθηση περιλαμβάνει κλινική εκτίμηση, υπέρηχο και κατάλληλους δείκτες. Στον διαφοροποιημένο καρκίνο μπορεί να χρησιμοποιούνται η θυρεοσφαιρίνη και τα αντισώματά της, ενώ στον μυελοειδή η καλσιτονίνη και το CEA.

Οι βασικοί κίνδυνοι της επέμβασης είναι η αιμορραγία, η μεταβολή της φωνής και η πτώση του ασβεστίου. Η νοσηλεία και η επιστροφή στις δραστηριότητες καθορίζονται από την έκταση της επέμβασης και την πορεία της ανάρρωσης.