Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

Ενημέρωση για ενήλικους ασθενείς

Τι είναι η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση;

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι η επιστροφή υγρών ή τροφής από το στομάχι στον οισοφάγο, τον σωλήνα που μεταφέρει την τροφή από το στόμα στο στομάχι. Όταν αυτή η επιστροφή προκαλεί ενοχλητικά συμπτώματα ή επιπλοκές, πρόκειται για γαστροοισοφαγική παλινδρομική νόσο (ΓΟΠΝ).

Γιατί εμφανίζεται και πώς συνδέεται με τη διαφραγματοκήλη;

Στη συμβολή του οισοφάγου με το στομάχι, ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας και το διάφραγμα λειτουργούν ως φραγμός στην επιστροφή του γαστρικού περιεχομένου. Όταν ο μηχανισμός αυτός δεν λειτουργεί επαρκώς, μπορεί να εμφανιστεί παλινδρόμηση. Η παχυσαρκία, το κάπνισμα και ορισμένα φάρμακα μπορούν να συμβάλλουν στην εμφάνιση ή στην επιδείνωσή της.

Η διαφραγματοκήλη μπορεί να δυσχεραίνει τη λειτουργία αυτού του φραγμού. Οι δύο καταστάσεις συχνά συνυπάρχουν, αλλά η παλινδρόμηση μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς διαφραγματοκήλη. Η παρουσία μικρής διαφραγματοκήλης από μόνη της δεν καθορίζει την ανάγκη επέμβασης.

Ποια είναι τα συμπτώματα της παλινδρόμησης;

Τα ενοχλήματα συχνά επιδεινώνονται μετά από μεγάλα γεύματα, όταν ο ασθενής σκύβει ή ξαπλώνει. Δεν εμφανίζονται όλα σε κάθε ασθενή.

• Καούρα: αίσθημα καύσου πίσω από το στέρνο, που μπορεί να ανεβαίνει προς τον λαιμό.
• Αναγωγές: επιστροφή υγρού ή τροφής προς το στόμα, συχνά με όξινη ή πικρή γεύση.
• Πόνος στο στήθος: μπορεί να σχετίζεται με τον οισοφάγο, αλλά προέχει ο αποκλεισμός καρδιακού ή άλλου σοβαρού αιτίου.
• Δυσκολία ή πόνος στην κατάποση: μπορεί να υποδηλώνει φλεγμονή, στένωση ή άλλη πάθηση και χρειάζεται διερεύνηση.
• Ναυτία: μπορεί να συνυπάρχει, χωρίς να αποτελεί ειδικό σύμπτωμα παλινδρόμησης.
• Βήχας, βραχνάδα ή ενοχλήσεις στον λαιμό: πιθανές εξωοισοφαγικές εκδηλώσεις, που χρειάζονται αξιολόγηση και για άλλες αιτίες.

Η λευκή γλώσσα και οι αρρυθμίες δεν αποτελούν ειδικά σημεία παλινδρόμησης. Τα νυχτερινά ενοχλήματα μπορεί να διαταράσσουν τον ύπνο και να επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Ποιες επιπλοκές και άλλες εκδηλώσεις μπορεί να προκαλέσει;

Η χρόνια παλινδρόμηση μπορεί να επηρεάσει τον οισοφάγο και, σε ορισμένους ασθενείς, τον λαιμό, το αναπνευστικό ή τα δόντια. Οι παρακάτω επιπτώσεις δεν εμφανίζονται σε όλους.

Επιπλοκές στον οισοφάγο

• Οισοφαγίτιδα: φλεγμονή του βλεννογόνου, που μπορεί να συνοδεύεται από επιφανειακές διαβρώσεις και πόνο στην κατάποση.
• Έλκη και αιμορραγία: βαθύτερες βλάβες μπορεί να αιμορραγήσουν και, όταν η απώλεια αίματος επιμένει, να προκαλέσουν αναιμία.
• Στένωση του οισοφάγου: η ουλοποίηση μετά από χρόνια φλεγμονή μπορεί να στενέψει τον οισοφάγο και να δυσκολεύει την κατάποση.
• Οισοφάγος Barrett: αλλαγή των κυττάρων του βλεννογόνου, που μπορεί να χρειάζεται ενδοσκοπική παρακολούθηση. Συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αδενοκαρκινώματος, μιας μορφής κακοήθους νεοπλασίας του οισοφάγου, αλλά οι περισσότεροι ασθενείς με Barrett δεν αναπτύσσουν κακοήθεια.

Εκδηλώσεις στον λαιμό, στο αναπνευστικό και στα δόντια

• Χρόνιος βήχας: η παλινδρόμηση μπορεί να συμβάλλει στην επιμονή του, αλλά χρειάζεται έλεγχος και για άλλες αιτίες.
• Ερεθισμός του λάρυγγα: μπορεί να συνδέεται με λαρυγγίτιδα, βραχνάδα ή συχνή ανάγκη καθαρισμού του λαιμού.
• Επιδείνωση άσθματος ή συριγμού: μπορεί να συνυπάρχει με παλινδρόμηση, χωρίς αυτό να αποδεικνύει ότι η παλινδρόμηση είναι η αιτία των αναπνευστικών συμπτωμάτων.
• Φθορά του σμάλτου των δοντιών: η επανειλημμένη επαφή με όξινο περιεχόμενο μπορεί να διαβρώνει την εξωτερική επιφάνεια των δοντιών.
• Εισρόφηση και πνευμονίτιδα: εάν γαστρικό περιεχόμενο περάσει στους πνεύμονες, μπορεί να προκαλέσει χημική πνευμονίτιδα. Η πνευμονία από εισρόφηση αφορά λοίμωξη και είναι διαφορετική κατάσταση. Η εισρόφηση εξαιτίας παλινδρόμησης είναι ασυνήθης στους ενήλικες και χρειάζεται διερεύνηση.

Η παρουσία βήχα, βραχνάδας ή άσθματος δεν αρκεί για να αποδοθεί το πρόβλημα στην παλινδρόμηση. Η εκτίμηση μπορεί να χρειάζεται συνεργασία γαστρεντερολόγου, ωτορινολαρυγγολόγου ή πνευμονολόγου.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η αρχική εκτίμηση βασίζεται στο ιστορικό, στα συμπτώματα και στην κλινική εξέταση. Σε τυπική εικόνα χωρίς ανησυχητικά σημεία μπορεί να προηγηθεί δοκιμή θεραπείας. Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς όλες τις εξετάσεις.

• Γαστροσκόπηση: ελέγχει για οισοφαγίτιδα, στενώσεις και άλλες παθήσεις. Ενδείκνυται ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα ή ανεπαρκής ανταπόκριση στη θεραπεία. Φυσιολογική γαστροσκόπηση δεν αποκλείει την παλινδρόμηση.
• Καταγραφή παλινδρόμησης με pHμετρία, με ή χωρίς εμπεδησιομετρία: χρησιμοποιείται όταν χρειάζεται αντικειμενική τεκμηρίωση ή συσχέτιση των ενοχλημάτων με επεισόδια παλινδρόμησης. Ο γιατρός καθορίζει αν θα γίνει με ή χωρίς αγωγή.
• Μανομετρία οισοφάγου: εξετάζει την κινητικότητα και βοηθά στον αποκλεισμό διαταραχών όπως η αχαλασία, ιδίως πριν από αντιπαλινδρομική επέμβαση. Δεν επιβεβαιώνει μόνη της την παλινδρόμηση.

Το ακτινολογικό βαριούχο γεύμα μπορεί να βοηθήσει σε συγκεκριμένα ερωτήματα ανατομίας ή κατάποσης, αλλά δεν αποτελεί υποχρεωτική εξέταση για κάθε ασθενή. Η επιλογή των εξετάσεων εξαρτάται από το πρόβλημα που χρειάζεται να διευκρινιστεί.

Πώς αντιμετωπίζεται χωρίς επέμβαση;

Διατροφή και καθημερινές συνήθειες

Η απώλεια βάρους όταν υπάρχει υπερβάλλον βάρος, τα μικρότερα γεύματα και η αποφυγή κατάκλισης για περίπου τρεις ώρες μετά το φαγητό μπορούν να μειώσουν τις ενοχλήσεις. Στη νυχτερινή παλινδρόμηση βοηθά η ανύψωση του πάνω μέρους του κρεβατιού ή κατάλληλη σφήνα, αντί για απλή προσθήκη μαξιλαριών.

Δεν υπάρχει μία απαγορευτική δίαιτα που να ταιριάζει σε όλους. Περιορίζονται οι τροφές και τα ποτά που επανειλημμένα επιδεινώνουν τα συμπτώματα του συγκεκριμένου ασθενούς, όπως μεγάλα λιπαρά γεύματα, αλκοόλ ή καφές. Η διακοπή καπνίσματος είναι επίσης σημαντική. Η προσαρμογή των γευμάτων γίνεται με βάση τις ενοχλήσεις και τις διατροφικές ανάγκες του ασθενούς.

Φαρμακευτική αγωγή

Οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων μειώνουν την παραγωγή οξέος και χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο συμπτωμάτων και την επούλωση οισοφαγίτιδας. Αντιόξινα ή άλλες επιλογές μπορεί να προσφέρουν ανακούφιση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Το σκεύασμα, η σωστή λήψη και η διάρκεια καθορίζονται από τον θεράποντα.

Η ανάγκη συνέχισης επανεκτιμάται, ώστε να χρησιμοποιείται η χαμηλότερη αποτελεσματική αγωγή. Ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται μακροχρόνια θεραπεία. Δεν συνιστάται υποχρεωτικό «διάλειμμα» ούτε αυθαίρετη διακοπή, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σοβαρή οισοφαγίτιδα ή άλλη σαφής ένδειξη θεραπείας.

Πότε εξετάζεται η χειρουργική αντιμετώπιση;

Η αντιπαλινδρομική επέμβαση αποτελεί επιλογή για ασθενείς με τεκμηριωμένη νόσο και επίμονα ενοχλητικά συμπτώματα παρά τη σωστά εφαρμοσμένη αγωγή, δυσανεξία στην κατάλληλη θεραπεία ή σημαντική ανατομική διαταραχή. Η απόφαση λαμβάνει υπόψη τις εξετάσεις, τις συνοδές παθήσεις και τις προτιμήσεις του ασθενούς. Η απλή παρουσία καούρας δεν αρκεί ως ένδειξη χειρουργείου.

Η θολοπλαστική ενισχύει τον αντιπαλινδρομικό φραγμό, χρησιμοποιώντας το ανώτερο τμήμα του στομάχου γύρω από τον κατώτερο οισοφάγο. Συνήθως γίνεται λαπαροσκοπικά και, όταν χρειάζεται, συνδυάζεται με αποκατάσταση της διαφραγματοκήλης. Υπάρχουν πλήρεις και μερικές θολοπλαστικές, όπως οι Nissen και Toupet· η τεχνική εξατομικεύεται και δεν θεωρείται μία μέθοδος καταλληλότερη για όλους.

Η επέμβαση μπορεί να προσφέρει μακροχρόνιο έλεγχο, αλλά δεν εγγυάται μόνιμη απαλλαγή από κάθε σύμπτωμα ή φάρμακο. Δυσκολία στην κατάποση, φούσκωμα και δυσκολία στο ρέψιμο μπορεί να εμφανιστούν, ενώ υπάρχει πιθανότητα υποτροπής ή επανεπέμβασης. Η μετεγχειρητική διατροφή και η επιστροφή στις δραστηριότητες ακολουθούν τις οδηγίες της χειρουργικής ομάδας. Υπάρχουν χωριστές οδηγίες διατροφής μετά από επέμβαση διαφραγματοκήλης.

Συχνές ερωτήσεις

Η λευκή γλώσσα αποδεικνύει ότι υπάρχει παλινδρόμηση;

Η όψη της γλώσσας δεν αρκεί για διάγνωση. Επίμονες αλλοιώσεις χρειάζονται αξιολόγηση για στοματικά ή άλλα αίτια, ακόμη και όταν συνυπάρχει καούρα.

Το ρέψιμο από μόνο του χρειάζεται επέμβαση;

Το ρέψιμο έχει πολλές αιτίες και δεν αποτελεί μόνο του ένδειξη αντιπαλινδρομικής επέμβασης. Χρειάζεται να αξιολογούνται οι συνοδές ενοχλήσεις και η πραγματική αιτία τους.

Επίμονα συμπτώματα με αγωγή σημαίνουν απαραίτητα ότι χρειάζεται χειρουργείο;

Προηγείται έλεγχος της σωστής λήψης, της διάγνωσης και πιθανών άλλων αιτιών. Η χειρουργική επιλογή συζητείται όταν τα ευρήματα δικαιολογούν ότι η επέμβαση μπορεί να βοηθήσει.