Αχαλασία οισοφάγου: συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Τι είναι η αχαλασία οισοφάγου;

Η αχαλασία είναι μια διαταραχή της κινητικότητας του οισοφάγου. Οι κινήσεις που προωθούν την τροφή προς το στομάχι δεν λειτουργούν φυσιολογικά και ο κατώτερος οισοφαγικός σφιγκτήρας δεν χαλαρώνει επαρκώς κατά την κατάποση. Έτσι, η τροφή και τα υγρά δυσκολεύονται να περάσουν στο στομάχι.

Η θεραπεία μειώνει αυτή την αντίσταση και μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την κατάποση. Δεν αποκαθιστά, όμως, τη νευρική λειτουργία του οισοφάγου, γι’ αυτό χρειάζεται παρακολούθηση και μετά την αντιμετώπιση.

Ποια συμπτώματα προκαλεί;

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η δυσφαγία: η αίσθηση ότι η τροφή δυσκολεύεται να κατέβει ή παραμένει πίσω από το στέρνο. Μπορεί να αφορά και τα υγρά. Συχνά υπάρχουν αναγωγές άπεπτης τροφής, πόνος στο στήθος και απώλεια βάρους. Οι νυχτερινές αναγωγές μπορεί να προκαλέσουν βήχα ή εισρόφηση, δηλαδή πέρασμα τροφής ή υγρών προς τους πνεύμονες.

Η επίμονη δυσκολία στην κατάποση χρειάζεται διερεύνηση και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως σε παλινδρόμηση. Αδυναμία κατάποσης ακόμη και υγρών, αφυδάτωση ή γρήγορη απώλεια βάρους απαιτούν άμεση εκτίμηση. Ένας νέος έντονος πόνος στο στήθος χρειάζεται επίσης άμεσο έλεγχο, χωρίς να θεωρείται δεδομένο ότι προέρχεται από τον οισοφάγο.

Ποια είναι τα αίτια της αχαλασίας;

Η πάθηση σχετίζεται με βλάβη των νευρικών κυττάρων που ρυθμίζουν την κινητικότητα του οισοφάγου. Η ακριβής αιτία συνήθως παραμένει άγνωστη. Δεν προκαλείται από κάποια συγκεκριμένη τροφή ή από άγχος. Επειδή άλλες παθήσεις μπορούν να δημιουργήσουν παρόμοια εικόνα, η διάγνωση χρειάζεται να τεκμηριωθεί με εξετάσεις.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η γαστροσκόπηση ελέγχει τον οισοφάγο και την είσοδο του στομάχου, ώστε να αποκλειστούν στενώσεις ή άλλες αιτίες δυσφαγίας. Ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα εμφανίστηκαν πρόσφατα και συνοδεύονται από μεγάλη απώλεια βάρους, μπορεί να χρειαστούν πρόσθετες εξετάσεις για να αποκλειστεί μια βλάβη που μιμείται την αχαλασία, η λεγόμενη ψευδοαχαλασία.

Η μανομετρία υψηλής ανάλυσης καταγράφει τις πιέσεις και την κινητικότητα του οισοφάγου. Επιβεβαιώνει τη διάγνωση και διακρίνει τους τύπους Ι, ΙΙ και ΙΙΙ, πληροφορία σημαντική για τη θεραπεία. Το χρονομετρημένο οισοφαγογράφημα, συνήθως με βάριο, δείχνει πόσο εύκολα αδειάζει ο οισοφάγος και μπορεί να χρησιμεύσει στη σύγκριση πριν και μετά την αντιμετώπιση.

Ποιες θεραπείες υπάρχουν για την αχαλασία;

Οι βασικές επιλογές είναι η πνευματική διαστολή, η λαπαροσκοπική μυοτομή Heller και η ενδοσκοπική μυοτομή POEM. Η επιλογή γίνεται μαζί με τον ασθενή, λαμβάνοντας υπόψη τον τύπο της αχαλασίας, προηγούμενες θεραπείες, τη γενική υγεία και την εμπειρία του κέντρου.

Λαπαροσκοπική μυοτομή Heller

Με γενική αναισθησία και μικρές τομές στην κοιλιά, ο χειρουργός διατέμνει τις μυϊκές ίνες στο κατώτερο τμήμα του οισοφάγου και στην αρχή του στομάχου. Ο εσωτερικός βλεννογόνος διατηρείται, ενώ η αντίσταση στην είσοδο του στομάχου μειώνεται. Συνήθως προστίθεται μερική θολοπλαστική, δηλαδή μια διαμόρφωση του ανώτερου στομάχου γύρω από τον οισοφάγο, για τον περιορισμό της παλινδρόμησης.

Η Heller μπορεί να αποτελέσει αρχική θεραπεία· δεν προϋποθέτει αποτυχία όλων των άλλων μεθόδων. Οι πιθανοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν κάκωση του βλεννογόνου με διαφυγή, αιμορραγία, λοίμωξη, παλινδρόμηση και επίμονη ή επανεμφανιζόμενη δυσφαγία.

Ενδοσκοπική μυοτομή POEM

Η POEM γίνεται από το στόμα, χωρίς τομές στο δέρμα. Μέσα από μια υποβλεννογόνια σήραγγα διατέμνονται οι μυϊκές ίνες που εμποδίζουν τη δίοδο της τροφής. Αποτελεί αποτελεσματική επιλογή και έχει ιδιαίτερη θέση στη σπαστική αχαλασία τύπου ΙΙΙ, όπου μπορεί να χρειάζεται μεγαλύτερη έκταση μυοτομής. Για τους τύπους Ι και ΙΙ, η POEM και η Heller με θολοπλαστική είναι βασικές επιλογές.

Μετά την POEM η παλινδρόμηση εμφανίζεται συχνότερα σε σύγκριση με τη Heller που συνοδεύεται από θολοπλαστική. Γι’ αυτό χρειάζεται κατάλληλος έλεγχος και, όταν ενδείκνυται, αγωγή μείωσης του γαστρικού οξέος. Υπάρχουν επίσης κίνδυνοι αιμορραγίας, διαφυγής ή λοίμωξης.

Πνευματική διαστολή

Ένα ειδικό μπαλόνι διαστέλλει τον κατώτερο σφιγκτήρα ενδοσκοπικά. Μπορεί να χρειαστούν περισσότερες από μία συνεδρίες. Παραμένει επιλογή για κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, με ουσιαστικό κίνδυνο διάτρησης που πρέπει να συζητείται πριν από την πράξη.

Botox και φάρμακα

Η βοτουλινική τοξίνη εγχέεται ενδοσκοπικά στον σφιγκτήρα και προσφέρει συνήθως προσωρινή ανακούφιση. Χρησιμοποιείται κυρίως όταν ο ασθενής δεν μπορεί να υποβληθεί στις πιο σταθερές θεραπείες. Τα φάρμακα από το στόμα έχουν περιορισμένο και βραχύ αποτέλεσμα και δεν αντικαθιστούν συνήθως τη μυοτομή ή τη διαστολή.

Ανάρρωση και διατροφή μετά τη θεραπεία

Η διάρκεια της νοσηλείας και η επάνοδος στις δραστηριότητες εξαρτώνται από τη μέθοδο και την πορεία του ασθενούς. Η σίτιση επανέρχεται σταδιακά, αρχικά με υγρά και στη συνέχεια με μαλακές τροφές, σύμφωνα με τις οδηγίες της ομάδας. Πριν από την επέμβαση μπορεί επίσης να χρειαστεί ειδική προετοιμασία, επειδή τροφή μπορεί να παραμένει στον οισοφάγο παρά τη συνήθη νηστεία.

Μετά την έξοδο, πυρετός, αυξανόμενος πόνος στο στήθος ή στην κοιλιά, δύσπνοια ή αδυναμία λήψης υγρών χρειάζονται άμεση επικοινωνία με την ομάδα. Η επίμονη δυσφαγία ή η συνεχιζόμενη απώλεια βάρους απαιτούν επανέλεγχο και δεν αντιμετωπίζονται απλώς με αλλαγή δίαιτας.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια διατροφή βοηθά πριν από τη θεραπεία;

Μικρότερα γεύματα, καλό μάσημα και τροφές με υφή που καταπίνεται ευκολότερα μπορεί να διευκολύνουν τη σίτιση. Όταν μειώνεται η πρόσληψη τροφής ή το βάρος, χρειάζεται διατροφική υποστήριξη. Η προσαρμογή της διατροφής βοηθά τα συμπτώματα, αλλά δεν διορθώνει την αχαλασία.

Μπορούν τα συμπτώματα να επανέλθουν;

Ναι. Αν η κατάποση επιδεινωθεί ξανά, οι εξετάσεις βοηθούν να διευκρινιστεί η αιτία και αν χρειάζεται συμπληρωματική θεραπεία. Η παρακολούθηση αφορά τόσο την κατάποση όσο και την πιθανή παλινδρόμηση.