Οξεία κοιλία: συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση

Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση εκτίμηση;

Ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά ή να δυναμώνει μέσα σε λίγες ώρες. Μερικές φορές περιορίζεται σε ένα σημείο και άλλοτε απλώνεται σε όλη την κοιλιά. Ναυτία, έμετοι, πυρετός, φούσκωμα ή αλλαγές στις κενώσεις μπορεί να τον συνοδεύουν, χωρίς να εμφανίζονται απαραίτητα όλα μαζί.

Επείγουσα νοσοκομειακή εκτίμηση χρειάζεται ιδιαίτερα όταν ο πόνος είναι πολύ έντονος, επιμένει ή συνοδεύεται από:

• Λιποθυμία, έντονη αδυναμία, ωχρότητα ή κρύο ιδρώτα.
• Σκληρή κοιλιά και έντονο πόνο με την κίνηση ή την πίεση.
• Επαναλαμβανόμενους εμέτους, μεγάλη διάταση της κοιλιάς ή αδυναμία αποβολής αερίων και κοπράνων.
• Αίμα στον εμετό ή στα κόπρανα, ή πόνο κατά την εγκυμοσύνη.

Η απουσία πυρετού δεν αποκλείει σοβαρή πάθηση. Σε ηλικιωμένους ή ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς τα συμπτώματα μπορεί να είναι λιγότερο χαρακτηριστικά. Δεν είναι ασφαλές να αναβάλλεται η εξέταση μέχρι να εμφανιστούν περισσότερα σημεία.

Ποια είναι τα αίτια της οξείας κοιλίας;

Συχνότερα αίτια οξέος κοιλιακού πόνου

Ανάμεσα στις παθήσεις που εξετάζονται είναι η οξεία σκωληκοειδίτιδα, η χολοκυστίτιδα, η εκκολπωματίτιδα και η παγκρεατίτιδα. Η σκωληκοειδίτιδα συχνά αρχίζει με πόνο γύρω από τον ομφαλό, ο οποίος αργότερα μετακινείται χαμηλά δεξιά. Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς.

Ο ειλεός, μια περισφιγμένη κήλη ή η διάτρηση του στομάχου ή του εντέρου αποτελούν επίσης σημαντικά αίτια. Η διάτρηση μπορεί να προκαλέσει περιτονίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του περιτοναίου που καλύπτει το εσωτερικό της κοιλιάς.

Η διερεύνηση δεν περιορίζεται στο πεπτικό σύστημα. Πόνος μπορεί να προέρχεται από το ουροποιητικό, όπως σε λιθίαση, ή από γυναικολογική πάθηση, όπως εξωμήτρια κύηση και συστροφή ωοθήκης. Οι δύο τελευταίες καταστάσεις μπορεί να απαιτούν επείγουσα επέμβαση. Σπανιότερα, η αιτία είναι αγγειακή, όπως η εντερική ισχαιμία ή η ρήξη ανευρύσματος της κοιλιακής αορτής.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η αξιολόγηση ξεκινά από το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Ο γιατρός εξετάζει πότε άρχισε ο πόνος, πού εντοπίζεται, αν άλλαξε θέση και ποια συμπτώματα τον συνοδεύουν. Προηγούμενες επεμβάσεις, φάρμακα και γνωστά νοσήματα βοηθούν στη διερεύνηση. Παράλληλα ελέγχονται η κοιλιά και η γενική κατάσταση του ασθενούς.

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις αίματος, ούρων, τεστ κύησης, υπερηχογράφημα ή αξονική τομογραφία. Δεν απαιτούνται όλες οι εξετάσεις σε κάθε περίπτωση. Το υπερηχογράφημα είναι χρήσιμο, για παράδειγμα, όταν υπάρχει υποψία πάθησης της χοληδόχου κύστης. Η αξονική επιλέγεται όταν μπορεί να διευκρινίσει την αιτία ή πιθανές επιπλοκές.

Η διάγνωση προκύπτει από τη συνολική εικόνα. Όταν παραμένει αβεβαιότητα, μπορεί να χρειαστεί παρακολούθηση και επανεξέταση στο νοσοκομείο. Αντίθετα, σαφή σημεία επείγουσας χειρουργικής πάθησης δεν επιτρέπουν καθυστέρηση για εξετάσεις που δεν θα αλλάξουν την αντιμετώπιση.

Πώς αντιμετωπίζεται η οξεία κοιλία;

Η αρχική φροντίδα και η διερεύνηση συχνά προχωρούν παράλληλα. Μπορεί να χρειαστούν ενδοφλέβια υγρά, αναλγησία και, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη, αντιβιοτικά. Ορισμένες παθήσεις αντιμετωπίζονται χωρίς επέμβαση, με θεραπεία και στενή παρακολούθηση. Η ανταπόκριση στη θεραπεία και η εξέλιξη των συμπτωμάτων καθορίζουν τα επόμενα βήματα.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο;

Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να χρειαστεί, μεταξύ άλλων, σε σκωληκοειδίτιδα, διάτρηση, περίσφιξη κήλης ή απόφραξη με ισχαιμία του εντέρου. Η περιτονίτιδα από νέκρωση του εντέρου απαιτεί επέμβαση χωρίς καθυστέρηση. Η επέμβαση αντιμετωπίζει την αιτία: για παράδειγμα, αφαιρείται η σκωληκοειδής απόφυση, αποκαθίσταται η διάτρηση ή αφαιρείται μη βιώσιμο τμήμα του εντέρου.

Η λαπαροσκοπική χειρουργική μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κατάλληλες περιπτώσεις, τόσο για τη διερεύνηση όσο και για τη θεραπεία. Η ανοικτή επέμβαση επιλέγεται όταν προσφέρει ασφαλέστερη ή αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση. Η επιλογή γίνεται με βάση την πάθηση, τα χειρουργικά ευρήματα και την κατάσταση του ασθενούς.

Συχνές ερωτήσεις

Η οξεία κοιλία είναι το ίδιο με την περιτονίτιδα;

Όχι. Η οξεία κοιλία περιγράφει μια επείγουσα κλινική εικόνα, ενώ η περιτονίτιδα είναι συγκεκριμένη φλεγμονώδης κατάσταση. Μπορεί να αποτελεί αιτία οξείας κοιλίας, αλλά δεν υπάρχει σε κάθε περίπτωση.

Μια πρόσκαιρη υποχώρηση του πόνου αποκλείει σοβαρό πρόβλημα;

Όχι απαραίτητα. Στη σκωληκοειδίτιδα, για παράδειγμα, η διάτρηση μπορεί να συνοδευτεί από πρόσκαιρη ανακούφιση πριν εμφανιστεί διάχυτος πόνος. Η βελτίωση από μόνη της δεν αρκεί για να ακυρωθεί μια αναγκαία εκτίμηση.

Πόσο διαρκεί η νοσηλεία και η ανάρρωση;

Δεν υπάρχει κοινός χρόνος για όλες τις περιπτώσεις. Εξαρτάται από την αιτία, τις επιπλοκές και τη θεραπεία. Μετά από επέμβαση, η επιστροφή στη διατροφή και στις δραστηριότητες γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες της χειρουργικής ομάδας.