Παγκρεατίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία
Παγκρεατίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία
Θεόδωρος Μηλιωρίδης · Γενικός Χειρουργός
Τι είναι η παγκρεατίτιδα;
Η παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του παγκρέατος, ενός οργάνου που συμμετέχει στην πέψη των τροφών και στη ρύθμιση του σακχάρου. Διακρίνεται σε οξεία και χρόνια. Η οξεία μορφή εμφανίζεται ξαφνικά, ενώ η χρόνια συνδέεται με μόνιμες αλλοιώσεις του παγκρέατος και μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του.
Με μια ματιά
Ο έντονος πόνος ψηλά στην κοιλιά που επιμένει, ιδίως όταν συνοδεύεται από εμέτους, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Η αναζήτηση της αιτίας, όπως οι πέτρες στη χολή ή το αλκοόλ, καθοδηγεί τη θεραπεία και την πρόληψη νέων επεισοδίων.
Η ανάγκη για επέμβαση εξαρτάται από την αιτία, τη βαρύτητα της παγκρεατίτιδας και τις επιπλοκές που μπορεί να εμφανιστούν.
Οξεία και χρόνια παγκρεατίτιδα: ποια είναι η διαφορά;
Οξεία παγκρεατίτιδα
Η φλεγμονή εκδηλώνεται ξαφνικά και αντιμετωπίζεται στο νοσοκομείο. Πολλά επεισόδια υποχωρούν χωρίς μόνιμη βλάβη στο πάγκρεας, ενώ άλλα έχουν σοβαρότερη πορεία. Η παρακολούθηση κατά τη νοσηλεία επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση τυχόν επιδείνωσης.
Χρόνια παγκρεατίτιδα
Οι μόνιμες αλλοιώσεις του παγκρέατος μπορεί να μειώσουν την παραγωγή πεπτικών ενζύμων ή ινσουλίνης, γι’ αυτό χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση. Ωστόσο, ένα επεισόδιο οξείας παγκρεατίτιδας δεν εξελίσσεται υποχρεωτικά σε χρόνια νόσο.
Παγκρεατίτιδα: ποια είναι τα συμπτώματα;
Στην οξεία παγκρεατίτιδα
Το κύριο σύμπτωμα είναι ο έντονος πόνος στο πάνω μέρος της κοιλιάς. Συχνά συνοδεύεται από άλλα ενοχλήματα:
- Πόνος που επιμένει. Μπορεί να αντανακλάται στην πλάτη και να συνοδεύεται από ευαισθησία στην κοιλιά.
- Ναυτία και έμετοι. Οι έμετοι μπορεί να επαναλαμβάνονται, ενώ συχνά υπάρχει και φούσκωμα.
- Γενική αδιαθεσία. Μπορεί να εμφανιστούν πυρετός και ταχυκαρδία.
Στη χρόνια παγκρεατίτιδα
Τα συμπτώματα μπορεί να αφορούν τόσο τον πόνο όσο και τη μειωμένη λειτουργία του παγκρέατος:
- Επίμονος ή επαναλαμβανόμενος πόνος. Σε ορισμένους ασθενείς γίνεται εντονότερος μετά το φαγητό.
- Δυσκολία στην πέψη και απώλεια βάρους. Η ανεπαρκής απορρόφηση των τροφών μπορεί να προκαλέσει λιπαρά, δύσοσμα κόπρανα ή διάρροια.
- Διαταραχή του σακχάρου. Μπορεί να εμφανιστεί αυξημένο σάκχαρο ή διαβήτης.
Ο ξαφνικός, δυνατός πόνος στην κοιλιά που δεν υποχωρεί χρειάζεται άμεση εξέταση στο νοσοκομείο. Όταν συνοδεύεται από δύσπνοια, τάση λιποθυμίας, σύγχυση ή έντονη αδυναμία, χρειάζεται κλήση στο 112 ή στο 166. Επείγουσα εκτίμηση απαιτεί και ο πυρετός μαζί με ίκτερο, καθώς μπορεί να υποδηλώνει λοίμωξη των χοληφόρων.
Ποια είναι τα αίτια;
Οι πέτρες στη χολή και η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ είναι συχνές αιτίες οξείας παγκρεατίτιδας. Η φλεγμονή μπορεί επίσης να σχετίζεται με πολύ αυξημένα τριγλυκερίδια, αυξημένο ασβέστιο, ορισμένα φάρμακα ή αυτοάνοσα και κληρονομικά νοσήματα.
Άλλες αιτίες είναι ο τραυματισμός και η απόφραξη του παγκρεατικού πόρου. Παγκρεατίτιδα μπορεί ακόμη να εμφανιστεί ως επιπλοκή μετά από ERCP. Όταν υπάρχει υποψία ότι ευθύνεται κάποιο φάρμακο, η σχέση του με το επεισόδιο αξιολογείται από τον γιατρό.
Η αιτία δεν είναι πάντα σαφής από τον πρώτο έλεγχο και μπορεί να χρειαστούν συμπληρωματικές εξετάσεις. Στη χρόνια παγκρεατίτιδα, σημαντικό ρόλο έχουν το αλκοόλ, το κάπνισμα και οι επαναλαμβανόμενες φλεγμονές. Υπάρχουν επίσης γενετικά ή αυτοάνοσα αίτια και περιπτώσεις που συνδέονται με απόφραξη του παγκρεατικού πόρου. Οι χολόλιθοι δεν αποτελούν συνήθη αιτία της χρόνιας μορφής.
Πώς γίνεται η διάγνωση; Ποιες εξετάσεις χρειάζονται;
Η διάγνωση αρχίζει με το ιστορικό, την εξέταση της κοιλιάς και τις εξετάσεις αίματος, κυρίως τη λιπάση ή την αμυλάση. Για την οξεία παγκρεατίτιδα χρειάζονται συνήθως τουλάχιστον δύο από τα εξής τρία ευρήματα: χαρακτηριστικός πόνος, λιπάση ή αμυλάση τουλάχιστον τρεις φορές πάνω από το ανώτερο φυσιολογικό όριο και εικόνα φλεγμονής του παγκρέατος σε απεικονιστική εξέταση.
Οι απεικονιστικές εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με τα ευρήματα και την πορεία του ασθενούς:
- Υπερηχογράφημα. Με αυτό αναζητούνται πέτρες στη χοληδόχο κύστη και ενδείξεις απόφραξης των χοληφόρων.
- Αξονική τομογραφία. Είναι χρήσιμη όταν η διάγνωση παραμένει αβέβαιη ή η κατάσταση δεν βελτιώνεται όπως αναμένεται. Δεν είναι απαραίτητη από την πρώτη ημέρα σε κάθε ασθενή.
- MRCP ή ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα (EUS). Η μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία και το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα μπορούν να βοηθήσουν στην αναζήτηση μικρών λίθων και στον έλεγχο των πόρων, ιδίως όταν η αιτία του επεισοδίου παραμένει άγνωστη.
Στη χρόνια παγκρεατίτιδα, ο έλεγχος αφορά τις αλλοιώσεις του οργάνου αλλά και το κατά πόσο λειτουργεί σωστά. Αν υπάρχουν ενδείξεις παγκρεατικής ανεπάρκειας, μπορεί να μετρηθεί η παγκρεατική ελαστάση στα κόπρανα. Παράλληλα αξιολογούνται η θρέψη και το σάκχαρο του ασθενούς.
Πώς θεραπεύεται η παγκρεατίτιδα;
Αντιμετώπιση της οξείας παγκρεατίτιδας
Η αντιμετώπιση γίνεται στο νοσοκομείο και περιλαμβάνει ανακούφιση από τον πόνο, ενδοφλέβια υγρά και παρακολούθηση της λειτουργίας των οργάνων. Η ποσότητα των υγρών προσαρμόζεται στις ανάγκες και στη γενική κατάσταση του ασθενούς, ενώ παράλληλα αναζητείται και αντιμετωπίζεται η αιτία της φλεγμονής.
Στην ήπια οξεία παγκρεατίτιδα, ο ασθενής μπορεί να αρχίσει να τρώει νωρίς, εφόσον ανέχεται την τροφή. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, η θεραπευτική ομάδα επιλέγει τον κατάλληλο τρόπο διατροφικής υποστήριξης. Η παρατεταμένη νηστεία δεν αποτελεί γενικό κανόνα, όπως και η αντιβίωση δεν χορηγείται προληπτικά σε κάθε επεισόδιο· χρειάζεται λοίμωξη ή άλλη συγκεκριμένη ένδειξη.
Αντιμετώπιση της χρόνιας παγκρεατίτιδας
Στη χρόνια παγκρεατίτιδα, η θεραπεία αποσκοπεί στην ανακούφιση του πόνου, στη διατήρηση καλής θρέψης και στην αντιμετώπιση των επιπλοκών. Βασικό μέρος της είναι η αποχή από το αλκοόλ, η διακοπή του καπνίσματος και η διατροφή που καλύπτει τις ανάγκες του ασθενούς. Παράλληλα παρακολουθείται το σάκχαρο. Όταν το πάγκρεας δεν παράγει αρκετά πεπτικά ένζυμα, χορηγούνται ένζυμα μαζί με τα γεύματα. Αν υπάρχει απόφραξη ή πόνος που επιμένει, μπορεί να χρειαστεί ενδοσκοπική ή χειρουργική αντιμετώπιση.
Παγκρεατίτιδα από πέτρες στη χολή: ERCP ή χολοκυστεκτομή;
Μια πέτρα που μετακινείται στον χοληδόχο πόρο μπορεί να εμποδίσει την αποχέτευση των παγκρεατικών εκκρίσεων και να προκαλέσει παγκρεατίτιδα. Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και με πολύ μικρούς λίθους. Η ERCP και η χολοκυστεκτομή έχουν διαφορετικό ρόλο στην αντιμετώπιση.
Πότε χρειάζεται ERCP;
Η ERCP αφαιρεί λίθους από τον χοληδόχο πόρο. Γίνεται επειγόντως όταν συνυπάρχει χολαγγειίτιδα και μπορεί να χρειαστεί όταν η απόφραξη επιμένει. Δεν είναι απαραίτητη σε κάθε επεισόδιο παγκρεατίτιδας από χολόλιθο.
Πότε αφαιρείται η χοληδόχος κύστη;
Σε ήπια παγκρεατίτιδα από χολόλιθο συνιστάται συνήθως λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή στην ίδια νοσηλεία, πριν από το εξιτήριο. Σε σοβαρή φλεγμονή, νέκρωση ή συλλογές, ο χρόνος της επέμβασης καθορίζεται ανάλογα με την πορεία του ασθενούς. Η ERCP δεν αντικαθιστά αυτομάτως τη χολοκυστεκτομή.
Ποιες επιπλοκές μπορεί να εμφανισθούν;
Στη σοβαρή οξεία παγκρεατίτιδα μπορεί να επηρεαστεί η λειτουργία άλλων οργάνων, να εμφανιστεί νέκρωση τμήματος του παγκρέατος ή να σχηματιστούν συλλογές υγρού, οι οποίες ενδέχεται να μολυνθούν. Η παρουσία νέκρωσης δεν σημαίνει από μόνη της ότι χρειάζεται άμεσο χειρουργείο. Όταν απαιτείται παρέμβαση, συχνά το πρώτο βήμα είναι η παροχέτευση. Εφόσον ο ασθενής παραμένει σταθερός, μπορεί να δοθεί χρόνος ώστε η συλλογή να αποκτήσει σαφέστερα όρια πριν από την παρέμβαση.
Στη χρόνια μορφή, οι επιπλοκές μπορεί να αφορούν την απορρόφηση των τροφών, τη θρέψη και τη ρύθμιση του σακχάρου. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν συλλογές ή απόφραξη πόρων. Η παρακολούθηση προσαρμόζεται στα προβλήματα που παρουσιάζει κάθε ασθενής.
Διατροφή και ανάρρωση από παγκρεατίτιδα
Μετά από ένα ήπιο επεισόδιο, η βελτίωση μπορεί να αρχίσει μέσα σε λίγες ημέρες. Στη σοβαρή παγκρεατίτιδα η ανάρρωση διαρκεί περισσότερο, ιδίως αν έχουν εμφανιστεί επιπλοκές. Η επιστροφή στην εργασία και στις καθημερινές δραστηριότητες καθορίζεται από την πορεία και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Η διατροφή προσαρμόζεται σε ό,τι μπορεί να ανεχθεί ο ασθενής, με στόχο να καλύπτονται οι ανάγκες του χωρίς εξαντλητικούς περιορισμούς. Στη χρόνια παγκρεατίτιδα, η απώλεια βάρους χρειάζεται διαιτολογική εκτίμηση και έλεγχο για πιθανή έλλειψη πεπτικών ενζύμων. Η αποχή από το αλκοόλ και η διακοπή του καπνίσματος παραμένουν βασικό μέρος της θεραπείας.
Αν επανεμφανιστεί έντονος πόνος ή παρουσιαστούν πυρετός, ίκτερος ή έμετοι που δεν επιτρέπουν τη λήψη υγρών, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Συχνές ερωτήσεις
Αυξημένη αμυλάση σημαίνει πάντα παγκρεατίτιδα;
Η αυξημένη αμυλάση από μόνη της δεν αρκεί για τη διάγνωση της παγκρεατίτιδας· αξιολογείται μαζί με τα συμπτώματα και τις υπόλοιπες εξετάσεις.
Μπορεί η χολική λάσπη να προκαλέσει παγκρεατίτιδα;
Η χολική λάσπη και οι μικροί λίθοι μπορεί να προκαλέσουν παγκρεατίτιδα. Αν η αιτία δεν φαίνεται καθαρά στο υπερηχογράφημα, ο γιατρός κρίνει αν χρειάζονται συμπληρωματικές εξετάσεις.
Υπάρχουν φάρμακα που προκαλούν παγκρεατίτιδα;
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν παγκρεατίτιδα, όμως η λήψη τους δεν αρκεί για να αποδοθεί σε αυτά ένα επεισόδιο. Ο γιατρός εξετάζει το ιστορικό και την αγωγή πριν αποφασίσει αν χρειάζεται αλλαγή ή διακοπή κάποιου φαρμάκου.
Το λεμόνι βοηθά στην παγκρεατίτιδα;
Το λεμόνι δεν θεραπεύει την παγκρεατίτιδα ούτε διαλύει τους χολόλιθους. Η χρήση του στο φαγητό εξαρτάται από την ανοχή του ασθενούς και τις διατροφικές οδηγίες της θεραπευτικής ομάδας.
Χρειάζεται δίαιτα χωρίς καθόλου λίπος;
Η πλήρης αποφυγή λίπους δεν είναι απαραίτητη για όλους. Μετά από οξύ επεισόδιο μπορεί να συστηθούν αρχικά γεύματα με λιγότερο λίπος, ενώ στη χρόνια παγκρεατίτιδα οι αυστηροί περιορισμοί μπορεί να επιβαρύνουν τη θρέψη. Η διατροφή και η χορήγηση ενζύμων προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Μπορεί να εμφανισθεί παγκρεατίτιδα μετά την αφαίρεση της χολής;
Η χολοκυστεκτομή μειώνει την πιθανότητα νέων επεισοδίων από χολόλιθους, αλλά δεν αποκλείει έναν λίθο στον χοληδόχο πόρο ή κάποια άλλη αιτία παγκρεατίτιδας. Γι’ αυτό ο νέος, έντονος πόνος χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Ραντεβού με τον Γενικό Χειρουργό ΜΗΛΙΩΡΙΔΗ Θ.
Για εξατομικευμένη χειρουργική εκτίμηση σχετικά με την παγκρεατίτιδα, προγραμματίστε ραντεβού στο ιατρείο.
Ιατρείο: Δημητρίου Φωκά 4 & Θεμιστοκλή Σοφούλη 25, Πυλαία 55535, Θεσσαλονίκη
Οδηγίες πρόσβασης ↗