Σπίλοι και μελάνωμα
Σπίλοι και μελάνωμα: ύποπτες ελιές και αντιμετώπιση
Θεόδωρος Μηλιωρίδης · Γενικός Χειρουργός
Τι είναι οι σπίλοι και τι είναι το μελάνωμα;
Οι σπίλοι, οι γνωστές ελιές, είναι συνήθως καλοήθεις αλλοιώσεις που προέρχονται από τα μελανοκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν τη χρωστική του δέρματος. Το μελάνωμα είναι κακοήθης όγκος των μελανοκυττάρων. Μπορεί να εμφανιστεί σε προϋπάρχοντα σπίλο, αλλά συχνά παρουσιάζεται ως νέα βλάβη.
Οι περισσότεροι κοινοί σπίλοι παραμένουν καλοήθεις σε όλη τη ζωή. Η αξιολόγηση επικεντρώνεται στις πραγματικές αλλαγές και στη συνολική εικόνα του δέρματος, ώστε να επιλέγονται σωστά οι βλάβες που χρειάζονται αφαίρεση και ιστολογικό έλεγχο.
Πότε μια ελιά θεωρείται ύποπτη;
Ένας κοινός σπίλος έχει συνήθως σχετικά ομοιόμορφο χρώμα, συμμετρικό σχήμα και σαφή όρια. Κανένα χαρακτηριστικό όμως δεν αρκεί μόνο του για διάγνωση. Ιδιαίτερη σημασία έχει αν η βλάβη αλλάζει με τον χρόνο ή διαφέρει αισθητά από τις υπόλοιπες ελιές του ίδιου ανθρώπου.
Ο κανόνας ABCDE συνοψίζει χαρακτηριστικά που βοηθούν στην αναγνώριση ύποπτων αλλαγών:
| Χαρακτηριστικό | Τι αξιολογείται |
|---|---|
| A — Ασυμμετρία | Το ένα μισό διαφέρει από το άλλο. |
| B — Όρια | Ακανόνιστο, ασαφές ή ανομοιόμορφο περίγραμμα. |
| C — Χρώμα | Πολλά χρώματα ή μεταβολή του χρωματισμού. |
| D — Διάμετρος | Μεγάλη διάμετρος ή αύξηση μεγέθους, χωρίς το όριο των 6 mm να αποκλείει μικρότερες βλάβες. |
| E — Εξέλιξη | Αλλαγή μορφής, μεγέθους ή συμπεριφοράς με τον χρόνο. |
Έλεγχος χρειάζεται επίσης όταν εμφανίζεται αιμορραγία χωρίς σαφή τραυματισμό, επίμονος κνησμός, πόνος ή ταχεία αύξηση. Δεν είναι όλα τα μελανώματα σκούρα: ορισμένα είναι ροζ, κόκκινα ή έχουν σχεδόν το χρώμα του δέρματος. Μια νέα βλάβη που μεγαλώνει δεν πρέπει επομένως να αξιολογείται μόνο από το χρώμα της.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;
Στους βασικούς παράγοντες περιλαμβάνονται τα ηλιακά εγκαύματα, η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και το solarium. Μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν επίσης άνθρωποι με πολλούς ή άτυπους σπίλους, ανοιχτόχρωμο δέρμα και προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος.
Οι δυσπλαστικοί σπίλοι σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο, χωρίς να σημαίνει ότι κάθε τέτοιος σπίλος θα εξελιχθεί σε μελάνωμα. Η φωτογραφική καταγραφή και η χαρτογράφηση μπορούν να βοηθήσουν στην παρακολούθηση επιλεγμένων ασθενών με πολλούς σπίλους.
Δερματοσκόπηση και ιστολογική διάγνωση
Η κλινική εξέταση συνδυάζει την εικόνα της βλάβης με το ιστορικό των αλλαγών της. Η δερματοσκόπηση αναδεικνύει δομές και χρώματα που δεν διακρίνονται εύκολα με γυμνό μάτι και βοηθά να αποφασιστεί αν χρειάζεται παρακολούθηση ή βιοψία.
Όταν υπάρχει υποψία μελανώματος και το επιτρέπουν η θέση και το μέγεθος, προτιμάται συνήθως πλήρης αφαίρεση της βλάβης με μικρό αρχικό περιθώριο. Το δείγμα αποστέλλεται για ιστολογική εξέταση. Σε μεγάλες βλάβες ή δύσκολες ανατομικές θέσεις η κατάλληλη τεχνική βιοψίας επιλέγεται από τον ειδικό.
Η ιστολογική έκθεση προσδιορίζει αν πρόκειται για καλοήθη σπίλο, άτυπη αλλοίωση ή μελάνωμα. Σε μελάνωμα καταγράφονται, μεταξύ άλλων, το πάχος Breslow, η εξέλκωση και τα όρια. Αυτά έχουν μεγαλύτερη θεραπευτική σημασία από τη διάμετρο που φαίνεται στην επιφάνεια.
Αφαίρεση ελιάς και θεραπεία μελανώματος
Δεν χρειάζεται προληπτική αφαίρεση όλων των σπίλων. Η ένδειξη προκύπτει από την κλινική και δερματοσκοπική εικόνα, την εξέλιξη και το ιστορικό. Όταν μια βλάβη είναι ύποπτη, τεχνικές που καταστρέφουν τον ιστό, όπως η εξάχνωση με laser, δεν επιτρέπουν τον απαιτούμενο ιστολογικό έλεγχο.
Αν διαγνωστεί μελάνωμα, συνήθως ακολουθεί ευρύτερη εκτομή γύρω από την αρχική περιοχή. Το απαιτούμενο περιθώριο εξαρτάται από το πάχος και τον τύπο της βλάβης. Η πρώτη αφαίρεση για διάγνωση και η οριστική ευρύτερη εκτομή αποτελούν διαφορετικά βήματα.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις εξετάζεται βιοψία του λεμφαδένα φρουρού, δηλαδή του πρώτου λεμφαδένα προς τον οποίο παροχετεύεται η περιοχή. Βοηθά στη σταδιοποίηση και δεν χρειάζεται σε κάθε πρώιμο μελάνωμα. Θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι ακολουθεί αυτόματα ο ίδιος λεμφαδενικός καθαρισμός σε όλους τους ασθενείς.
Η εντοπισμένη νόσος αντιμετωπίζεται κυρίως χειρουργικά. Σε υψηλότερο κίνδυνο υποτροπής ή προχωρημένη νόσο μπορεί να προστεθεί συστηματική θεραπεία από την ογκολογική ομάδα. Η πρόγνωση εξαρτάται από το στάδιο και δεν περιγράφεται σωστά με ένα ενιαίο ποσοστό για όλους.
Παρακολούθηση και προστασία του δέρματος
Μετά την αφαίρεση δίνονται οδηγίες για το τραύμα και συζητείται το ιστολογικό αποτέλεσμα. Η παρακολούθηση περιλαμβάνει εξέταση του δέρματος και, ανάλογα με το στάδιο, έλεγχο λεμφαδένων ή άλλες εξετάσεις. Η προστασία από τον ήλιο και η αποφυγή solarium παραμένουν σημαντικές.
Το βασικοκυτταρικό και το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα είναι διαφορετικοί καρκίνοι του δέρματος. Η διάκρισή τους από το μελάνωμα είναι απαραίτητη, επειδή διαφέρουν στη συμπεριφορά και στη θεραπεία.
Συχνές ερωτήσεις
Ο τραυματισμός μιας ελιάς προκαλεί μελάνωμα;
Ο απλός τραυματισμός δεν θεωρείται αιτία μελανώματος, αλλά αιμορραγία ή αλλαγή που επιμένει χρειάζεται εξέταση.
Μπορεί το μελάνωμα να μοιάζει με κανονική ελιά;
Ναι, ιδιαίτερα σε αρχικό στάδιο, γι’ αυτό η αξιολόγηση βασίζεται στη συνολική εικόνα και στην εξέλιξη, όχι σε ένα μόνο χαρακτηριστικό.
Χρειάζεται αξονική σε κάθε διάγνωση μελανώματος;
Η ανάγκη απεικονιστικού ελέγχου εξαρτάται από το στάδιο, τα ιστολογικά ευρήματα και τα συμπτώματα.
Ραντεβού με τον Γενικό Χειρουργό ΜΗΛΙΩΡΙΔΗ Θ.
Για εξατομικευμένη χειρουργική εκτίμηση σχετικά με τους σπίλους και το μελάνωμα, προγραμματίστε ραντεβού στο ιατρείο.
Ιατρείο: Δημητρίου Φωκά 4 & Θεμιστοκλή Σοφούλη 25, Πυλαία 55535, Θεσσαλονίκη
Οδηγίες πρόσβασης ↗