Εκκολπώματα παχέος εντέρου: συμπτώματα, διατροφή και θεραπεία

Πώς δημιουργούνται τα εκκολπώματα; Είναι συγγενή ή επίκτητα;

Τα συνήθη εκκολπώματα του παχέος εντέρου είναι επίκτητα: κατά κανόνα δεν υπάρχουν κατά τη γέννηση, αλλά σχηματίζονται με την πάροδο των χρόνων. Δημιουργούνται σε σημεία όπου το μυϊκό τοίχωμα είναι πιο ευάλωτο, κυρίως εκεί όπου περνούν τα αγγεία που αιματώνουν το έντερο. Από αυτά τα σημεία προβάλλουν ο βλεννογόνος και ο υποβλεννογόνιος χιτώνας, οι εσωτερικές στιβάδες του εντερικού τοιχώματος.

Στον σχηματισμό τους φαίνεται να συμβάλλουν η δομή και η αντοχή του τοιχώματος, οι μεταβολές που επέρχονται με την ηλικία, η κινητικότητα του εντέρου και οι πιέσεις στο εσωτερικό του. Υπάρχει επίσης γενετική προδιάθεση. Ο ακριβής ρόλος κάθε παράγοντα δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, επομένως η εκκολπωμάτωση δεν αποδίδεται σε μία μόνο αιτία και δεν εμφανίζεται σε όλους τους ανθρώπους.

Η διατροφή και ο τρόπος ζωής σχετίζονται κυρίως με τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας και επιπλοκών· η δυσκοιλιότητα ή η περιορισμένη πρόσληψη φυτικών ινών δεν αρκούν από μόνες τους για να εξηγήσουν τη δημιουργία εκκολπωμάτων.

Εκκολπωμάτωση, εκκολπωματική νόσος και εκκολπωματίτιδα: ποια είναι η διαφορά;

Οι όροι μοιάζουν, αλλά περιγράφουν διαφορετικές καταστάσεις:

• Εκκολπωμάτωση: υπάρχουν εκκολπώματα στο έντερο, χωρίς απαραίτητα πόνο ή φλεγμονή.
• Εκκολπωματική νόσος: τα εκκολπώματα συνδέονται με ενοχλήματα, όπως πόνο, φούσκωμα ή αλλαγές στις κενώσεις.
• Εκκολπωματίτιδα: φλεγμονή ενός ή περισσότερων εκκολπωμάτων και των γύρω ιστών. Μπορεί να είναι απλή ή να συνοδεύεται από επιπλοκές.

Η εκκολπωμάτωση δεν εξελίσσεται υποχρεωτικά σε εκκολπωματίτιδα. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα εκκολπώματα παραμένουν ασυμπτωματικά.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσουν τα εκκολπώματα;

Τα εκκολπώματα συνήθως δεν προκαλούν συμπτώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις συνυπάρχουν πόνος χαμηλά στην κοιλιά, συχνότερα αριστερά, φούσκωμα και αλλαγές στις κενώσεις, όπως δυσκοιλιότητα ή διάρροια. Τα ενοχλήματα αυτά δεν οφείλονται πάντοτε στα εκκολπώματα.

Στην εκκολπωματίτιδα ο πόνος μπορεί να είναι επίμονος και πιο έντονος, με πυρετό, ρίγος, ναυτία ή εμετό. Η κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται, ο απεικονιστικός έλεγχος βοηθούν στη διάκριση της εκκολπωματίτιδας από άλλες παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα.

Αίμα στα κόπρανα μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς εκκολπωματίτιδα. Χρειάζεται διερεύνηση και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε ήδη γνωστά εκκολπώματα.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Αξιολογούνται η έναρξη και η εντόπιση του πόνου, η παρουσία πυρετού και οι αλλαγές στις κενώσεις. Συνεκτιμώνται προηγούμενα επεισόδια, άλλες παθήσεις και η φαρμακευτική αγωγή.

Ανάλογα με τα ευρήματα της εξέτασης, μπορεί να χρειαστούν αιματολογικές εξετάσεις και αξονική τομογραφία κοιλίας. Η αξονική βοηθά να φανεί αν υπάρχει φλεγμονή, απόστημα ή άλλη επιπλοκή.

Χρειάζεται κολονοσκόπηση;

Η κολονοσκόπηση συνήθως αποφεύγεται κατά την οξεία φλεγμονή. Μετά την υποχώρηση της φλεγμονής, η ανάγκη για κολονοσκόπηση εκτιμάται με βάση τη βαρύτητα του επεισοδίου, τυχόν ανησυχητικά συμπτώματα και τον χρόνο και τα ευρήματα της προηγούμενης κολονοσκόπησης.

Ο έλεγχος μπορεί να βοηθήσει να αποκλειστούν άλλες παθήσεις του παχέος εντέρου, όταν αυτό είναι απαραίτητο. Η ανάγκη και ο χρόνος του ελέγχου καθορίζονται για κάθε ασθενή χωριστά.

Ποια διατροφή συνιστάται για τα εκκολπώματα;

Όταν δεν υπάρχει οξεία φλεγμονή, μια ισορροπημένη διατροφή με φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης βοηθά στη ρύθμιση των κενώσεων. Όταν η πρόσληψη φυτικών ινών είναι χαμηλή, συνιστάται σταδιακή αύξησή της, ώστε να περιορίζεται το φούσκωμα, μαζί με επαρκή πρόσληψη υγρών.

Η παρουσία εκκολπωμάτων δεν επιβάλλει την αποφυγή ξηρών καρπών, σπόρων ή ποπ κορν. Τυχόν ενοχλήματα από συγκεκριμένες τροφές αξιολογούνται με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο, ώστε να αποφεύγονται άσκοποι διατροφικοί αποκλεισμοί.

Τι αλλάζει στην οξεία εκκολπωματίτιδα;

Κατά το οξύ επεισόδιο μπορεί να συστηθεί προσωρινά υδρική διατροφή, ανάλογα με τη βαρύτητα και την ανοχή του ασθενούς. Οι στερεές τροφές επανέρχονται σταδιακά καθώς υποχωρούν τα συμπτώματα, με οδηγίες από τον γιατρό. Οι προσωρινές αυτές οδηγίες διαφέρουν από τη διατροφή μετά την ανάρρωση.

Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η διακοπή του καπνίσματος και η διατήρηση υγιούς βάρους συνδέονται επίσης με μικρότερο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας. Η διατροφή όμως δεν εξαφανίζει τα εκκολπώματα που έχουν ήδη δημιουργηθεί.

Πώς αντιμετωπίζεται η εκκολπωματίτιδα;

Η θεραπεία εξαρτάται από τη βαρύτητα της φλεγμονής και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Μια ήπια εκκολπωματίτιδα χωρίς επιπλοκές μπορεί να αντιμετωπιστεί στο σπίτι, εφόσον το κρίνει ασφαλές ο γιατρός, με οδηγίες για υγρά, διατροφή, ανακούφιση του πόνου και επανεκτίμηση.

Χρειάζεται πάντα αντιβίωση;

Η αντιβίωση δεν είναι απαραίτητη σε κάθε ήπιο, ανεπίπλεκτο επεισόδιο. Αντιβιοτικά μπορεί να χρειαστούν όταν υπάρχει πιο σοβαρή φλεγμονή, επιπλοκή ή άλλα προβλήματα υγείας που αυξάνουν τον κίνδυνο. Η χορήγηση και η διακοπή της αντιβίωσης γίνονται με ιατρική οδηγία, μετά την αξιολόγηση του ασθενούς.

Αν τα συμπτώματα είναι έντονα, ο ασθενής δεν μπορεί να λάβει ή να διατηρήσει υγρά ή υπάρχει επιπλοκή, μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία, ενδοφλέβια αγωγή ή παροχέτευση αποστήματος. Η επιμονή ή η επιδείνωση του πόνου και του πυρετού παρά τη θεραπεία απαιτούν επανεκτίμηση.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο για εκκολπωματίτιδα;

Η παρουσία εκκολπωμάτων από μόνη της δεν είναι λόγος για επέμβαση. Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν:

• διάτρηση του εντέρου ή γενικευμένη περιτονίτιδα,
• απόστημα που δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς με την αγωγή και την παροχέτευση,
• συρίγγιο προς την ουροδόχο κύστη ή άλλο όργανο,
• στένωση που προκαλεί απόφραξη του εντέρου,
• επίμονη νόσος ή επαναλαμβανόμενα επεισόδια που επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής.

Στα επαναλαμβανόμενα επεισόδια, η απόφαση για χειρουργείο δεν βασίζεται μόνο στον αριθμό τους. Συνεκτιμώνται η βαρύτητα, η ανάγκη προηγούμενης νοσηλείας και η επίδραση στην καθημερινότητα, καθώς και τα αναμενόμενα οφέλη και οι κίνδυνοι της επέμβασης.

Κατά την επέμβαση αφαιρείται το τμήμα του εντέρου που πάσχει. Όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, μπορεί να γίνει λαπαροσκοπική κολεκτομή. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται ανοικτή επέμβαση ή στομία, δηλαδή έξοδος του εντέρου στο κοιλιακό τοίχωμα με συλλογή των κοπράνων σε ειδικό σάκο. Η επιλογή της επέμβασης και η πιθανή ανάγκη στομίας συζητούνται με τον χειρουργό πριν από την επέμβαση, εφόσον οι συνθήκες το επιτρέπουν.

Συχνές ερωτήσεις