Νόσος Graves: υπερθυρεοειδισμός και χειρουργική θεραπεία

Θεόδωρος Μηλιωρίδης · Γενικός Χειρουργός

Τι είναι η νόσος Graves;

Η νόσος Graves είναι μια αυτοάνοση πάθηση που προκαλεί υπερλειτουργία του θυρεοειδούς. Ο οργανισμός παράγει αντισώματα που διεγείρουν τον αδένα, με αποτέλεσμα να εκκρίνει περισσότερες θυρεοειδικές ορμόνες από όσες χρειάζονται. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται υπερθυρεοειδισμός.

Η Graves μπορεί να συνοδεύεται από διάχυτη διόγκωση του θυρεοειδούς και, σε ορισμένους ασθενείς, από οφθαλμοπάθεια. Διαφέρει από την τοξική πολυοζώδη βρογχοκήλη, στην οποία η υπερπαραγωγή ορμονών προέρχεται από αυτόνομους όζους.

Αίτια και παράγοντες που επηρεάζουν τη νόσο

Η Graves σχετίζεται με γενετική προδιάθεση και διαταραχή της ανοσολογικής λειτουργίας. Μπορεί να συνυπάρχει με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα και εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες. Δεν είναι μεταδοτική ούτε μπορεί συνήθως να αποδοθεί σε έναν μοναδικό παράγοντα.

Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο και τη βαρύτητα της οφθαλμοπάθειας. Η διακοπή του αποτελεί σημαντικό μέρος της φροντίδας. Σκευάσματα με μεγάλη περιεκτικότητα σε ιώδιο μπορεί επίσης να επηρεάσουν τη λειτουργία του θυρεοειδούς και αξιολογούνται μαζί με την υπόλοιπη αγωγή.

Συμπτώματα της νόσου Graves

Οι αυξημένες ορμόνες επιταχύνουν πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Η ένταση των συμπτωμάτων διαφέρει και ορισμένες εκδηλώσεις μπορεί αρχικά να αποδοθούν σε άγχος ή κόπωση.

• Καρδιά: ταχυκαρδία, αίσθημα παλμών και, σε ορισμένους ασθενείς, αρρυθμία.
• Βάρος και θερμοκρασία: απώλεια βάρους παρά την όρεξη, εφίδρωση και δυσανεξία στη ζέστη.
• Ύπνος και μυϊκή λειτουργία: νευρικότητα, τρόμος στα χέρια, αϋπνία και μυϊκή αδυναμία.
• Λαιμός: διόγκωση του θυρεοειδούς ή αίσθημα πίεσης.

Οφθαλμοπάθεια Graves

Μπορεί να προκαλεί ξηρότητα, ερεθισμό, πρήξιμο γύρω από τα μάτια, προβολή των οφθαλμών ή διπλωπία. Η βαρύτητά της δεν συμβαδίζει πάντα με τις τιμές των ορμονών. Χρειάζεται συνεργασία ενδοκρινολόγου και οφθαλμιάτρου. Νέα μείωση της όρασης απαιτεί άμεση εκτίμηση.

Πώς επιβεβαιώνεται η διάγνωση;

Στον εμφανή υπερθυρεοειδισμό η TSH είναι χαμηλή και η FT4 ή/και η FT3 αυξημένη. Τα αντισώματα έναντι του υποδοχέα της TSH, TRAb, βοηθούν να επιβεβαιωθεί ότι η αιτία είναι η Graves.

Το υπερηχογράφημα έχει θέση όταν υπάρχει όζος ή χρειάζεται ανατομική εκτίμηση του αδένα. Το σπινθηρογράφημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν η αιτία του υπερθυρεοειδισμού δεν είναι σαφής. Η επιλογή των εξετάσεων εξατομικεύεται, ιδιαίτερα στην εγκυμοσύνη.

Η FNA δεν είναι εξέταση ρουτίνας για τη νόσο Graves. Αν συνυπάρχει όζος, η ανάγκη παρακέντησης καθορίζεται από την υπερηχογραφική εικόνα, τη λειτουργία του και το μέγεθος. Οι οφθαλμικές εκδηλώσεις αξιολογούνται ξεχωριστά.

Θεραπεία: πώς επιλέγεται;

Τα αντιθυρεοειδικά φάρμακα μειώνουν την παραγωγή ορμονών. Αν χρειάζεται, προστίθεται αγωγή για την ταχυκαρδία και τον τρόμο. Η δόση και η διάρκεια καθορίζονται από τον ενδοκρινολόγο με συστηματικούς επανελέγχους.

Σε ορισμένους ασθενείς επιτυγχάνεται ύφεση μετά τη φαρμακευτική αγωγή, ενώ σε άλλους εμφανίζεται υποτροπή. Τότε αξιολογούνται η συνέχιση της αγωγής ή η οριστική αντιμετώπιση. Το ραδιενεργό ιώδιο αποτελεί επιλογή σε κατάλληλα επιλεγμένες περιπτώσεις· η εγκυμοσύνη, ο θηλασμός και η ενεργός οφθαλμοπάθεια επηρεάζουν την καταλληλότητά του.

Πότε ενδείκνυται θυρεοειδεκτομή;

Η χειρουργική αντιμετώπιση συζητείται όταν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος ή όταν αποτελεί την καταλληλότερη επιλογή για τον ασθενή. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν:

• Μεγάλη βρογχοκήλη με πίεση στην αναπνοή ή στην κατάποση.
• Δυσκολία ρύθμισης ή υποτροπή του υπερθυρεοειδισμού και σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων.
• Ύποπτος όζος ή καρκίνος που συνυπάρχει στον αδένα.
• Σημαντική οφθαλμοπάθεια ή άλλοι παράγοντες που περιορίζουν τις εναλλακτικές θεραπείες.

Συνήθως επιλέγεται ολική θυρεοειδεκτομή. Πριν από την επέμβαση γίνεται προετοιμασία για τον έλεγχο των ορμονών και της καρδιακής λειτουργίας. Η επέμβαση με ανεπαρκώς ρυθμισμένο υπερθυρεοειδισμό αυξάνει τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών.

Κατά την αφαίρεση προστατεύονται τα νεύρα της φωνής και οι παραθυρεοειδείς αδένες. Οι βασικοί κίνδυνοι είναι η αιμορραγία, η αλλαγή της φωνής και η πτώση του ασβεστίου. Μετά την ολική θυρεοειδεκτομή απαιτείται καθημερινή θυροξίνη και παρακολούθηση. Η οφθαλμοπάθεια μπορεί να χρειάζεται θεραπεία ανεξάρτητα από την επέμβαση.

Έντονη ταχυκαρδία με υψηλό πυρετό, σύγχυση ή σοβαρή επιδείνωση της γενικής κατάστασης απαιτεί επείγουσα ιατρική βοήθεια.