Όγκοι παχέος εντέρου: είδη, διάγνωση και αντιμετώπιση

Θεόδωρος Μηλιωρίδης · Γενικός Χειρουργός

Τι είναι οι όγκοι του παχέος εντέρου;

Οι όγκοι του παχέος εντέρου είναι καλοήθη ή κακοήθη νεοπλάσματα που εμφανίζονται στο κόλον ή στο ορθό. Μπορεί να προέρχονται από τον βλεννογόνο, δηλαδή την εσωτερική επιφάνεια του εντέρου, ή από άλλους ιστούς του τοιχώματός του.

Στην ίδια περιοχή μπορούν επομένως να εμφανιστούν διαφορετικά είδη όγκων, με διαφορετική συμπεριφορά και θεραπεία. Η κολονοσκόπηση εντοπίζει τη βλάβη, ενώ η ιστολογική εξέταση προσδιορίζει το είδος της και καθοδηγεί την αντιμετώπιση.

Ποια είναι τα είδη των όγκων;

Η ταξινόμηση βασίζεται στον ιστό από τον οποίο προέρχεται ο όγκος και στα χαρακτηριστικά του στο μικροσκόπιο. Το αδενοκαρκίνωμα είναι η συχνότερη κακοήθεια του παχέος εντέρου. Οι υπόλοιπες κατηγορίες έχουν τη δική τους διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση.

Βασικές κατηγορίες και ιστολογικά είδη

Κατηγορία	Είδη και κύρια χαρακτηριστικά
Αδενώματα και οδοντωτές βλάβες	Σωληνώδη, σωληνολαχνωτά και λαχνωτά αδενώματα. Άμισχες οδοντωτές βλάβες και παραδοσιακά οδοντωτά αδενώματα. Προκαρκινικές βλάβες του βλεννογόνου, συνήθως με μορφή πολύποδα.
Επιθηλιακοί κακοήθεις όγκοι	Αδενοκαρκίνωμα και βλεννώδες αδενοκαρκίνωμα. Καρκίνωμα με κύτταρα τύπου σφραγιστήρα δακτυλίου. Σπανιότεροι τύποι: μυελοειδές, αδενοπλακώδες και αδιαφοροποίητο καρκίνωμα.
Νευροενδοκρινικά νεοπλάσματα	Καλά διαφοροποιημένοι νευροενδοκρινικοί όγκοι (NET). Πτωχά διαφοροποιημένα νευροενδοκρινικά καρκινώματα (NEC), όπως το μικροκυτταρικό. Η διάκριση μεταξύ τους έχει ουσιαστική σημασία για τη θεραπεία.
Μεσεγχυματικοί όγκοι	Καλοήθεις όγκοι, όπως το λίπωμα και το λειομύωμα. Στρωματικοί όγκοι του πεπτικού (GIST), με διαφορετικό κίνδυνο εξέλιξης ανά περίπτωση. Σπάνια σαρκώματα, όπως το λειομυοσάρκωμα.
Λεμφώματα	Κακοήθειες του λεμφικού ιστού, συχνότερα από Β λεμφοκύτταρα. Η ακριβής ταξινόμησή τους καθορίζει την αιματολογική αντιμετώπιση.

Ποια είναι η σχέση των πολυπόδων με τους όγκους;

Ο πολύποδας περιγράφει κυρίως τη μορφή μιας βλάβης που προβάλλει προς το εσωτερικό του εντέρου. Δεν αποτελεί από μόνος του ιστολογική διάγνωση: ένας πολύποδας μπορεί να είναι αδένωμα, οδοντωτή βλάβη ή μη νεοπλασματική αλλοίωση, όπως ένας φλεγμονώδης πολύποδας.

Τα αδενώματα και ορισμένες οδοντωτές βλάβες έχουν σημασία επειδή μπορούν, με την πάροδο του χρόνου, να εξελιχθούν σε καρκίνο. Η αφαίρεσή τους επιτρέπει την ιστολογική εξέταση και συμβάλλει στην πρόληψη. Ο κίνδυνος και η μετέπειτα παρακολούθηση εξαρτώνται από το είδος, το μέγεθος, τον αριθμό και τον βαθμό δυσπλασίας, δηλαδή τις αλλοιώσεις των κυττάρων τους.

Αντίθετα, όγκοι όπως τα λιπώματα ή τα GIST μπορεί να βρίσκονται βαθύτερα στο εντερικό τοίχωμα. Γι’ αυτό η περιγραφή «πολύποδας» δεν καλύπτει όλο το φάσμα των όγκων του παχέος εντέρου.

Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν;

Ορισμένοι όγκοι δεν προκαλούν συμπτώματα και εντοπίζονται σε προληπτική κολονοσκόπηση. Άλλοι μπορεί να προκαλέσουν αίμα στα κόπρανα, αναιμία, επίμονη αλλαγή στις κενώσεις, κοιλιακό πόνο ή ανεξήγητη απώλεια βάρους. Τα συμπτώματα αυτά χρειάζονται διερεύνηση, αλλά δεν προσδιορίζουν από μόνα τους το είδος του όγκου.

Έντονος πόνος με διάταση της κοιλιάς, εμετούς και αδυναμία αποβολής αερίων ή κοπράνων χρειάζεται άμεση νοσοκομειακή εκτίμηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η κολονοσκόπηση επιτρέπει την εξέταση του κόλου και του ορθού, τη λήψη βιοψιών και, όταν είναι κατάλληλο, την αφαίρεση της βλάβης. Το υλικό εξετάζεται από τον παθολογοανατόμο. Σε ορισμένους όγκους χρειάζονται ειδικές χρώσεις, όπως η ανοσοϊστοχημεία, για να διευκρινιστεί η προέλευσή τους.

Όταν υπάρχει υποψία κακοήθειας ή όγκου μέσα στο τοίχωμα, ο έλεγχος συμπληρώνεται με κατάλληλες απεικονιστικές εξετάσεις. Η αξονική ή η μαγνητική τομογραφία επιλέγεται ανάλογα με την εντόπιση και το είδος της βλάβης. Η ιστολογική διάγνωση προσδιορίζει το είδος του όγκου, ενώ η σταδιοποίηση δείχνει πόσο έχει επεκταθεί.

Πώς αντιμετωπίζονται οι διαφορετικοί όγκοι;

Αδενώματα και επιλεγμένες επιφανειακές βλάβες: αφαιρούνται ενδοσκοπικά, όταν είναι εφικτή η πλήρης αφαίρεσή τους. Ένας μεγάλος πολύποδας δεν οδηγεί αυτομάτως σε χειρουργείο· αξιολογείται πρώτα η δυνατότητα αφαίρεσης με εξειδικευμένη ενδοσκοπική τεχνική.

Αδενοκαρκίνωμα και άλλοι επιθηλιακοί καρκίνοι: η αντιμετώπιση καθορίζεται από την εντόπιση και το στάδιο. Η κολεκτομή αποτελεί βασική επιλογή για τον εντοπισμένο καρκίνο του κόλου, ενώ οι επεμβάσεις στο ορθό σχεδιάζονται ανάλογα με τη θέση του όγκου. Οι επιμέρους επεμβάσεις και τα στάδια παρουσιάζονται στη σελίδα Καρκίνος παχέος εντέρου.

Νευροενδοκρινικά νεοπλάσματα: το μέγεθος, η εντόπιση, το βάθος διήθησης και ο βαθμός διαφοροποίησης καθορίζουν αν αρκεί τοπική ή ενδοσκοπική αφαίρεση ή χρειάζεται ευρύτερη επέμβαση και άλλη θεραπεία.

Λιπώματα, GIST και άλλοι μεσεγχυματικοί όγκοι: η αντιμετώπιση εξαρτάται από την ιστολογική διάγνωση, τα συμπτώματα και τον κίνδυνο εξέλιξης. Στα GIST μπορεί να χρειάζεται χειρουργική αφαίρεση και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, στοχευμένη φαρμακευτική θεραπεία.

Λεμφώματα: απαιτούν αιματολογική εκτίμηση και θεραπεία προσαρμοσμένη στον υπότυπο και στην έκταση της νόσου. Η κολεκτομή δεν αποτελεί την καθιερωμένη λύση για κάθε περίπτωση λεμφώματος του εντέρου.

Παρακολούθηση μετά τη θεραπεία

Το πρόγραμμα παρακολούθησης βασίζεται στην τελική ιστολογική έκθεση και στη θεραπεία που έγινε. Μετά την αφαίρεση πολυπόδων προγραμματίζεται επανέλεγχος με κολονοσκόπηση. Στις κακοήθειες μπορεί να χρειάζονται επιπλέον απεικονιστικές ή εργαστηριακές εξετάσεις, με διαφορετικό πρόγραμμα για κάθε είδος όγκου.

Συχνές ερωτήσεις

Η κολονοσκόπηση δείχνει το είδος του όγκου;

Δίνει σημαντικές πληροφορίες για τη θέση και τη μορφή του. Η οριστική διάγνωση βασίζεται στην ιστολογική εξέταση της βιοψίας ή της βλάβης που αφαιρέθηκε.

Όλοι οι όγκοι χρειάζονται κολεκτομή;

Η απόφαση εξαρτάται από το είδος και την έκταση του όγκου. Ορισμένες βλάβες αφαιρούνται ενδοσκοπικά, ενώ άλλες χρειάζονται χειρουργική ή φαρμακευτική θεραπεία.

Ο ιστολογικός τύπος είναι το ίδιο με το στάδιο;

Ο τύπος περιγράφει το είδος του νεοπλάσματος. Το στάδιο περιγράφει την έκτασή του. Και τα δύο λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό της θεραπείας.

Εκτίμηση των ευρημάτων και επόμενα βήματα

Η κολονοσκόπηση και η ιστολογική έκθεση αποτελούν τη βάση για τη συζήτηση των θεραπευτικών επιλογών. Για προγραμματισμό χειρουργικής εκτίμησης με τον Θεόδωρο Μηλιωρίδη στη Θεσσαλονίκη, η επικοινωνία με το ιατρείο γίνεται στο 2310 380039.

Βιβλιογραφία

• NCI. Rectal Cancer Treatment (PDQ)· Types of Colorectal Histologies.
• NCI. Gastrointestinal Neuroendocrine Tumors Treatment· Gastrointestinal Stromal Tumors Treatment.
• NCI. Non-Hodgkin Lymphoma Treatment.
• ESGE. Colorectal polypectomy and endoscopic mucosal resection — Guideline Update 2024.
• NIDDK. Treatment for Colon Polyps.