Θυρεοειδίτιδα Hashimoto: συμπτώματα, εξετάσεις και θεραπεία

Θεόδωρος Μηλιωρίδης · Γενικός Χειρουργός

Τι είναι η θυρεοειδίτιδα Hashimoto;

Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto, γνωστή και ως χρόνια λεμφοκυτταρική ή αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, είναι μια πάθηση στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα στρέφεται εναντίον του θυρεοειδούς. Η φλεγμονή μπορεί σταδιακά να μειώσει την ικανότητα του αδένα να παράγει ορμόνες και να οδηγήσει σε υποθυρεοειδισμό.

Η διάγνωση Hashimoto δεν σημαίνει ότι ο θυρεοειδής υπολειτουργεί ήδη. Ορισμένοι ασθενείς έχουν θετικά αντισώματα, αλλά φυσιολογική TSH και FT4, και χρειάζονται παρακολούθηση αντί για άμεση θεραπεία.

Πού οφείλεται;

Η νόσος σχετίζεται με συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης και παραγόντων που επηρεάζουν την ανοσολογική λειτουργία. Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες και μπορεί να συνυπάρχει με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα. Δεν είναι μεταδοτική και δεν οφείλεται σε κάποια προσωπική συνήθεια του ασθενούς.

Τα αντισώματα έναντι της θυρεοειδικής υπεροξειδάσης, anti-TPO, και σε ορισμένες περιπτώσεις τα anti-Tg βοηθούν στη διάγνωση. Η τιμή τους δεν αποτυπώνει από μόνη της τη βαρύτητα των συμπτωμάτων ούτε καθορίζει τη δόση της αγωγής.

Συμπτώματα Hashimoto και υποθυρεοειδισμού

Στην αρχή μπορεί να μην υπάρχουν ενοχλήματα. Αν ο αδένας διογκωθεί, μπορεί να εμφανιστεί αίσθημα πίεσης στον λαιμό ή δυσκολία στην κατάποση. Όταν αναπτυχθεί υποθυρεοειδισμός, συχνά αναφέρονται:

• Κόπωση και υπνηλία: μειωμένη αντοχή και δυσκολία στη συγκέντρωση.
• Δυσανεξία στο κρύο και ξηροδερμία: με αλλαγές που συνήθως εμφανίζονται σταδιακά.
• Δυσκοιλιότητα και αύξηση βάρους: χωρίς να αποδίδεται κάθε μεταβολή βάρους στον θυρεοειδή.
• Μυϊκά ενοχλήματα και διαταραχές περιόδου: σε ορισμένους ασθενείς.

Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά για τη Hashimoto. Η αξιολόγηση συνδυάζει το ιστορικό με τις εξετάσεις και αναζητά άλλες αιτίες όταν η λειτουργία του θυρεοειδούς είναι φυσιολογική ή έχει ρυθμιστεί επαρκώς.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η TSH και η FT4 αποτελούν τις βασικές εξετάσεις για τη λειτουργία του θυρεοειδούς. Στον εμφανή πρωτοπαθή υποθυρεοειδισμό η TSH είναι αυξημένη και η FT4 χαμηλή. Όταν η TSH είναι αυξημένη αλλά η FT4 φυσιολογική, γίνεται λόγος για υποκλινικό υποθυρεοειδισμό, που αξιολογείται ξεχωριστά.

Τα anti-TPO υποστηρίζουν την αυτοάνοση αιτία. Η συχνή επανάληψη των αντισωμάτων δεν χρειάζεται για τη ρύθμιση της θυροξίνης· η παρακολούθηση βασίζεται κυρίως στην TSH και στην κλινική εικόνα.

Το υπερηχογράφημα μπορεί να δείξει αλλοιώσεις συμβατές με θυρεοειδίτιδα. Χρειάζεται ιδιαίτερα όταν υπάρχει διόγκωση, ψηλαφητός όζος ή άλλο εύρημα που απαιτεί διερεύνηση. Δεν αποτελεί υποχρεωτική εξέταση σε κάθε επανέλεγχο.

Η παρακέντηση με λεπτή βελόνα, FNA, δεν γίνεται για κάθε περίπτωση Hashimoto. Χρησιμοποιείται όταν συνυπάρχει όζος με χαρακτηριστικά και μέγεθος που δικαιολογούν κυτταρολογικό έλεγχο.

Θεραπεία και παρακολούθηση

Όταν η λειτουργία είναι φυσιολογική, μπορεί να αρκεί περιοδικός έλεγχος. Η εμφάνιση υποθυρεοειδισμού αντιμετωπίζεται συνήθως με λεβοθυροξίνη, που αναπληρώνει την ορμόνη την οποία δεν παράγει επαρκώς ο αδένας.

Στον υποκλινικό υποθυρεοειδισμό η απόφαση για αγωγή λαμβάνει υπόψη το ύψος και την επιμονή της TSH, τα συμπτώματα, την ηλικία και παράγοντες όπως η εγκυμοσύνη. Ένα μόνο αποτέλεσμα δεν αρκεί πάντα για να καθορίσει μακροχρόνια θεραπεία.

Η λεβοθυροξίνη λαμβάνεται με σταθερό τρόπο, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος. Τροφή, σίδηρος και ασβέστιο μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφησή της και χρειάζεται κατάλληλος χρονικός διαχωρισμός. Η δόση προσαρμόζεται με εξετάσεις και όχι με βάση μόνο την κόπωση ή το βάρος.

Μετά την έναρξη ή την αλλαγή της δόσης προγραμματίζεται επανέλεγχος. Όταν επιτευχθεί σταθερή ρύθμιση, οι έλεγχοι γίνονται αραιότερα. Σχεδιασμός εγκυμοσύνης ή κύηση απαιτούν έγκαιρη ενημέρωση του ενδοκρινολόγου, επειδή οι ανάγκες σε θυροξίνη μπορεί να αλλάξουν.

Διατροφή και συμπληρώματα

Δεν υπάρχει ειδική δίαιτα που να θεραπεύει τη Hashimoto. Μια ισορροπημένη διατροφή καλύπτει τις καθημερινές ανάγκες. Ο αποκλεισμός της γλουτένης έχει συγκεκριμένη ένδειξη, όπως η συνύπαρξη κοιλιοκάκης, και δεν εφαρμόζεται αυτόματα σε όλους.

Συμπληρώματα ιωδίου, φύκια ή σκευάσματα που υπόσχονται «ενίσχυση του θυρεοειδούς» δεν υποκαθιστούν την αγωγή. Η υπερβολική πρόσληψη ιωδίου μπορεί να επιδεινώσει τη λειτουργία του αδένα. Οι ανάγκες για συμπληρώματα αξιολογούνται εξατομικευμένα.

Πότε έχει θέση η χειρουργική εκτίμηση;

Η θυρεοειδεκτομή δεν αποτελεί συνήθη θεραπεία της αυτοάνοσης θυρεοειδίτιδας ή του υποθυρεοειδισμού. Εξετάζεται κυρίως όταν υπάρχει μεγάλη βρογχοκήλη με πίεση στην κατάποση ή στην αναπνοή, ή όζος με υποψία κακοήθειας. Η παρουσία αντισωμάτων ή η απλή αύξηση ενός όζου δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη επέμβασης.

Ταχεία αύξηση μιας διόγκωσης και νέα επίμονη βραχνάδα χρειάζονται έγκαιρη εξέταση. Έντονη δυσκολία στην αναπνοή απαιτεί επείγουσα βοήθεια.