Κατακλίσεις: στάδια, πρόληψη και αντιμετώπιση

Θεόδωρος Μηλιωρίδης · Γενικός Χειρουργός

Τι είναι οι κατακλίσεις;

Οι κατακλίσεις, ή έλκη πίεσης, είναι βλάβες του δέρματος και των ιστών κάτω από αυτό, που προκαλούνται όταν ένα σημείο του σώματος δέχεται παρατεταμένη πίεση. Εμφανίζονται συχνά στο ιερό, στους γλουτούς, στα ισχία και στις φτέρνες, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να αλλάξουν θέση.

Ποια είναι τα πρώτα σημάδια;

Το δέρμα μπορεί να εμφανίσει επίμονη ερυθρότητα ή πιο σκούρα απόχρωση, πόνο, τοπική θερμότητα ή αλλαγή στη σύστασή του. Αργότερα μπορεί να δημιουργηθεί φουσκάλα ή ανοιχτή πληγή. Η βλάβη δεν εξελίσσεται πάντα αργά· γι’ αυτό χρειάζεται έγκαιρη εκτίμηση ακόμη και όταν το δέρμα φαίνεται κλειστό.

Η μειωμένη κινητικότητα και αισθητικότητα, η ανεπαρκής θρέψη και η κακή κυκλοφορία αυξάνουν τον κίνδυνο. Η υγρασία και η ολίσθηση του σώματος πάνω στο κρεβάτι επιβαρύνουν το δέρμα.

Στάδια κατακλίσεων

• Στάδιο 1: επίμονη αλλαγή χρώματος σε άθικτο δέρμα, που δεν υποχωρεί με ελαφρά πίεση.
• Στάδιο 2: επιφανειακή απώλεια δέρματος ή φουσκάλα.
• Στάδιο 3: βαθύτερη πληγή, στην οποία μπορεί να φαίνεται υποδόριο λίπος.
• Στάδιο 4: βαθιά βλάβη με έκθεση ή προσβολή μυών, τενόντων ή οστού.

Όταν η πληγή καλύπτεται από νεκρωμένο ιστό, το πραγματικό βάθος μπορεί να μην είναι ορατό. Υπάρχουν επίσης βλάβες που ξεκινούν βαθύτερα, με μωβ ή σκούρα απόχρωση του δέρματος. Η σταδιοποίηση γίνεται από επαγγελματία υγείας.

Αντιμετώπιση και φροντίδα της πληγής

Πρώτο βήμα είναι η μείωση της πίεσης με κατάλληλες αλλαγές θέσης, στρώμα ή μαξιλάρια αποφόρτισης. Η συχνότητα των αλλαγών προσαρμόζεται στην κατάσταση του ασθενούς και στην επιφάνεια στήριξης· ένα ειδικό στρώμα δεν αντικαθιστά τη φροντίδα.

Ακολουθούν καθαρισμός, κατάλληλο επίθεμα, αντιμετώπιση του πόνου και έλεγχος της θρέψης. Το είδος του επιθέματος επιλέγεται ανάλογα με το βάθος και τις εκκρίσεις της πληγής. Αντιβίωση δεν χρειάζεται σε κάθε κατάκλιση ούτε χορηγείται μόνο επειδή μια καλλιέργεια είναι θετική.

Πότε χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση;

Ο χειρουργός αξιολογεί αν πρέπει να αφαιρεθεί νεκρωμένος ιστός, με ποια μέθοδο και στον κατάλληλο χρόνο. Σε βαθιά πληγή που δεν επουλώνεται μπορεί να χρειαστεί χειρουργικός καθαρισμός και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, κάλυψη με ιστό από γειτονική περιοχή. Η επέμβαση συνοδεύεται από συνεχή αποφόρτιση και φροντίδα, καθώς η πίεση μπορεί να προκαλέσει νέα βλάβη.

Πρόληψη και σημεία που χρειάζονται προσοχή

Η καθημερινή παρατήρηση του δέρματος, η διαχείριση της υγρασίας, η επαρκής διατροφή και η ασφαλής μετακίνηση βοηθούν στην πρόληψη. Αποφεύγονται η τριβή και το μασάζ πάνω σε ύποπτο σημείο. Ο ασθενής και οι φροντιστές χρειάζονται συγκεκριμένο πρόγραμμα φροντίδας.

Πυρετός, πύον, ερυθρότητα που εξαπλώνεται ή έντονος πόνος απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση. Σύγχυση ή σοβαρή επιδείνωση της γενικής κατάστασης μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρή λοίμωξη και χρειάζονται επείγουσα αντιμετώπιση.